Het systeem is onze grootste onzekerheid
Betere scholen, moderne ziekenhuizen, goede wegen, betaalbare woningen, nieuwe bedrijven en meer werkgelegenheid lijken binnen handbereik. We zien een land dat eindelijk ruimte krijgt om achterstanden in te lopen en structureel te investeren in onze mensen.
Deh fii rustig! Die hoop is reëel. Maar ik heb twijfels over het bestuur. Zullen we in staat zijn om de oliemiljarden te beheren? Want wie wil weten hoe een staat in de toekomst met miljarden zal omgaan, moet kijken naar wat die staat in het verleden met miljoenen heeft gedaan. Dan zien wij geen incidenten, maar een terugkerend patroon van ondoorzichtige geldstromen, politieke invloed, zwakke controle, belangenverstrengeling en late of ontbrekende afrekening.
Naschoolse Nyan Patu.
Neem het project Naschoolse Opvang en Begeleiding. Het moest kinderen voeding, opvang en betere onderwijskansen bieden. Maar er ontstonden ernstige vragen over administratie, betalingen en de verantwoording van grote bedragen. Daarbij vervaagde ook de grens tussen uitvoering en parlementaire controle. En er ontstond belangenverstrengeling! In de samenleving kreeg het project de naam Naschoolse Nyan Patu. Er kwam een CLAD rapport dat in de doofpot verdween. De afrekening kwam niet.
Carifesta XI
Een nationaal cultuurproject werd gevolgd door ernstige vragen over kostenoverschrijdingen, met 100%, opdrachten, offertes en financiële verantwoording. De controle kwam vooral achteraf, toen het geld al was uitgegeven. Ook hier kwam een CLAD rapport dat in de doofpot verdween. De afrekening kwam niet.
Pinautomaat van de regering
Dan was er de Surinaamse Postspaarbank; in de samenleving bekend als de “pinautomaat van de regering”. Die benaming verwoordt het beeld dat ontstond: een staatsbank waar politieke invloed zwaarder leek te wegen dan normale bancaire regels. Medewerkers die informatie over mogelijke misstanden naar buiten brachten, werden aanvankelijk zelf aangepakt.In een ongezond systeem kan het onthullen van misbruik kennelijk gevaarlijker worden dan het misbruik zelf.
De zwaarste waarschuwing
Dezekwam voort uit het hart van het financiële bestuur: het ministerie van Financiën, de Centrale Bank en de SPSB. In deze zaak bleef het niet bij vermoedens. Voormalig minister Gillmore Hoefdraad, voormalig CBvS-governor Robert van Trikt, voormalig SPSB-directeur Ginmardo Kromosoeto, CBvS-functionaris Faranaaz Hausil en zakenman Ashween Angnoe werden vervolgd. Het Hof bevestigt grotendeels de veroordelingen wegens onder meer deelname aan een criminele organisatie, ambtsverduistering, corruptieve handelingen en financieel misbruik.
Hier ging het niet om een kleine ambtenaar aan de rand van de staat. Het ging om personen die juist belast waren met de bescherming van de financiële middelen van het land.
Anti-corruptiewet
Suriname nam in 2017 een anti-corruptiewet aan. Toch werd de anti-corruptiecommissie pas in 2023 geïnstalleerd. Bijna 6 jaar lang bestond de wet op papier, terwijl een belangrijk uitvoeringsorgaan ontbrak. Dat is geen bewijs van persoonlijke zelfverrijking, maar wel van ernstig bestuurlijk nalaten. Een staat kan corruptie niet alleen mogelijk maken door wat zij verkeerd doet, maar ook door wat zij weigert tijdig te organiseren. De wet bestond. De bescherming niet.
In sommige zaken zijn mensen veroordeeld. In andere werden ernstige onregelmatigheden vastgesteld zonder volledige afrekening. Weer anderen bleven steken in rapporten, vermoedens en onbeantwoorde vragen.Maar steeds keren dezelfde kenmerken terug: politieke beïnvloeding, ondoorzichtige betalingen, zwakke functiescheiding, onvoldoende toezicht, bescherming van betrokkenen en afrekening die te laat komt of helemaal uitblijft.
Dit patroon vormt een voedingsbodem voor corruptie en bestuurlijke oneerlijkheid. Precies, dit systeem moet straks onze olie- en gasinkomsten beheren.
Deh fii ernstig!
Vertrouwen moet worden verdiend door volledige openbaarheid over contracten, aanbestedingen en geldstromen. Het vereist onafhankelijk toezicht, sterke parlementaire controle, een krachtige Rekenkamer, bescherming van klokkenluiders en vervolging zonder politieke inmenging.
De samenleving moet kunnen volgen hoeveel geld binnenkomt, waar het wordt ondergebracht, wie over de besteding beslist en wat iedere uitgegeven dollar oplevert. Dit moet niet achteraf gebeuren wanneer het geld verdwenen is. Het moet vooraf en voortdurend.
Oli-moni, kan een zegen zijn. Maar wanneer hetzelfde systeem dat eerder miljoenen niet kon beschermen, straks toegang krijgt tot miljarden, wordt onze rijkdom niet automatisch onze redding. De grootste dreiging komt uit het systeem dat de opbrengsten moet beheren.
Paul Middellijn
Suriname Unite 