Samen sparen is voor veel Surinamers een vertrouwd idee. Een groep legt regelmatig geld in en telkens krijgt één deelnemer de gezamenlijke pot. Kasmoni draait om duidelijke afspraken, vertrouwen en de verplichting om te blijven betalen. Kan deze oude spaartraditie ook jongeren helpen in een wereld waarin steeds meer via de telefoon gebeurt?
Een vertrouwd idee
Kasmoni is uitvoerig beschreven door onderzoeker Aspha Bijnaar. Haar onderzoek laat zien hoe mensen in Suriname en Nederland dit systeem gebruiken om te sparen en grotere uitgaven mogelijk te maken. Wie vroeg aan de beurt is, ontvangt geld dat hij met latere bijdragen terugbetaalt. Wie als laatste ontvangt, heeft de pot eerst bij elkaar gespaard.
Vergelijkbare spaarvormen bestaan in verschillende delen van de wereld, waaronder West-Afrika, India en Indonesië. Dat maakt kasmoni onderdeel van een bredere geschiedenis van samen sparen. De precieze ontwikkeling in Suriname is echter niet volledig vastgelegd. We moeten daarom voorzichtig zijn met de voorstelling dat drie tradities hier op een aantoonbaar moment samensmolten tot één systeem.
De kas op je telefoon
Een digitale kasmoni zou de administratie eenvoudiger kunnen maken. Een app kan laten zien wie heeft betaald, wanneer de volgende inleg nodig is en wie de pot ontvangt. Herinneringen kunnen helpen om afspraken na te komen. Deelnemers hoeven dan minder afhankelijk te zijn van losse berichten of een schriftje.
Voor jongeren die gewend zijn veel via hun telefoon te regelen, kan dat aantrekkelijk zijn. Maar daarmee staat nog niet vast dat een hele generatie de banken wantrouwt of op digitale kasmoni zit te wachten. Dat moet blijken uit onderzoek en uit de ervaringen van deelnemers.
De mogelijke kracht zit vooral in het gezamenlijke doel. Wie alleen spaart, kan gemakkelijk besluiten deze maand over te slaan. Wie deelneemt aan een groep, heeft ook een afspraak met anderen. Die betrokkenheid kan helpen om vol te houden.
Vertrouwen past niet vanzelf in een app
Een digitaal overzicht is nog geen garantie dat iedereen betaalt. Wat gebeurt er als iemand de pot ontvangt en daarna afhaakt? Wie vangt het tekort op? En wie helpt wanneer er ruzie ontstaat over een betaling? Een app neemt zulke vragen niet weg.
Ook moet duidelijk zijn wie het geld beheert, welke kosten worden gerekend en wie toegang heeft tot de gegevens. Deelnemers moeten kunnen begrijpen wat zij afspreken. Een mooi scherm mag de risico’s niet verbergen.
Regels moeten bij de uitvoering passen
Er is verschil tussen een app die alleen afspraken bijhoudt en een onderneming die zelf geld ontvangt en doorbetaalt. In Nederland kunnen betaaldiensten onder een vergunningplicht vallen; er bestaan ook uitzonderingen en vrijstellingen. Welke regels gelden, hangt af van de dienstverlening. Nederlandse of Europese regels mogen bovendien niet zonder meer op Suriname worden toegepast.
Voor een concreet initiatief moet daarom vooraf worden uitgezocht welke lokale regels gelden, hoe deelnemers worden beschermd en wie verantwoordelijk is als iets misgaat.
De menselijke maat behouden
Digitale kasmoni is een mogelijkheid die onderzoek verdient. Zij hoeft de bank niet te vervangen om nuttig te zijn. Als techniek de administratie ondersteunt, kosten zichtbaar maakt en afspraken verduidelijkt, kan zij een vertrouwde traditie toegankelijker maken.
De belangrijkste voorwaarde blijft menselijk: deelnemers moeten op elkaar én op de beheerder kunnen vertrouwen. De vernieuwing zit niet alleen in de app, maar in de manier waarop zij het samen sparen ondersteunt.
Paul Mangoenkarso
Bronnen: Aspha Bijnaar, Kasmoni: een spaar- en kredietsysteem in crisistijd (2001); Shirley Ardener, The Comparative Study of Rotating Credit Associations (1964); Clifford Geertz, The Rotating Credit Association (1962); De Nederlandsche Bank, informatie over betaaldiensten en vergunningen.
