Door dr. Ameerani Jarbandhan, DNA-lid
De gebeurtenissen van de afgelopen dagen in De Nationale Assemblée, en het verloop van de vergadering van vandaag, roepen een fundamentele vraag op: krijgt het parlement voldoende ruimte om de regering te controleren? Of worden parlementaire procedures gebruikt om die controle te vertragen en de regering tegen kritische vragen te beschermen?
Suriname kampt met ernstige veiligheidsproblemen. Gewapende overvallen, geweld en groeiende angst onder burgers vragen om duidelijke antwoorden. Daarom heeft de oppositie gebruikgemaakt van het recht van interpellatie. De inzet is helder: de president en de regering moeten publiekelijk verantwoording afleggen over de veiligheidssituatie, de getroffen maatregelen en het beleid waarmee zij de bevolking willen beschermen.
Een dergelijk debat behoort prioriteit te krijgen. Juist wanneer de samenleving zich onveilig voelt, moet het parlement de plaats zijn waar zorgen worden uitgesproken, beleid wordt getoetst en bewindslieden antwoord geven. De burger heeft recht op meer dan geruststellende verklaringen. Hij moet kunnen beoordelen wat de regering doet, welke resultaten dat oplevert en waar zij tekortschiet.
Uitstel vraagt om uitleg
Het verschuiven van de vergadering met een beroep op artikel 29 van het Reglement van Orde verdient daarom een kritische beoordeling. Parlementaire regels dienen het ordelijke verloop van de werkzaamheden. Zij mogen geen middel worden om een dringend debat te ontwijken.
De vraag is niet uitsluitend of een voorzitter een vergadering kan uitstellen. Even belangrijk is waarom hij dat doet, hoe hij die beslissing motiveert en of de rechten van de Assembleeleden daarbij worden gerespecteerd. Een procedurele bevoegdheid neemt de verantwoordelijkheid om parlementaire controle mogelijk te maken niet weg.
Wanneer de regering niet in staat is de gevraagde inlichtingen te verstrekken, moet zij daarover een duidelijke verklaring afleggen. Wat ontbreekt er? Waarom kan die informatie niet worden gegeven? En wanneer krijgt het parlement wel een volledig antwoord? Zonder die duidelijkheid dreigt uitstel een vervanging voor verantwoording te worden.
Gelijke rechten in de vergaderzaal
Ook het verloop van de vergadering van vandaag 13 november,geeft aanleiding tot zorg. Oppositieleden vroegen herhaaldelijk het woord voor een punt van orde. Die verzoeken werden naar mijn waarneming niet behandeld, terwijl andere leden wel gelegenheid kregen om te spreken.
Een punt van orde moet op zijn inhoud worden beoordeeld. Het mag niet terzijde worden geschoven omdat het afkomstig is van een lid wiens tussenkomst politiek ongelegen komt. De voorzitter moet de regels consequent toepassen en de rechten van alle leden bewaken.
Dat vereist meer dan het leiden van een vergadering. Het vraagt om zichtbare onpartijdigheid. Ook wanneer een debat scherp of ongemakkelijk wordt, moet ieder lid erop kunnen vertrouwen dat zijn parlementaire rechten worden gerespecteerd. Selectieve toepassing van de regels ondermijnt dat vertrouwen.
Controle is de taak van het hele parlement
Deze kwestie gaat inmiddels verder dan het veiligheidsdebat. Zij raakt aan de ruimte die de volksvertegenwoordiging krijgt om haar constitutionele taak uit te oefenen. Parlementaire controle is geen gunst die de regering of de meerderheid aan de oppositie verleent. Zij behoort tot de kern van ons democratisch bestel. Wanneer controle-instrumenten door herhaald uitstel of een selectieve vergaderorde hun werking verliezen, verzwakt dat de gehele Assemblée.
Ook coalitieleden hebben belang bij een parlement dat vragen kan stellen en antwoorden kan afdwingen. Een meerderheid die vandaag genoegen neemt met het beperken van die ruimte, aanvaardt een werkwijze die morgen tegen haarzelf kan worden gebruikt. De bescherming van parlementaire rechten hoort daarom boven het directe partijbelang te staan.
De voorzitter moet het parlement beschermen
De gang van zaken wekt de indruk dat de voorzitter onvoldoende afstand houdt tot het belang van de regering. Wanneer kritische debatten worden vertraagd en verzoeken vanuit de oppositie onbehandeld blijven, ontstaat het beeld van een parlementaire leiding die de regering afschermt.
Die indruk is ernstig en verdient een inhoudelijk antwoord. De voorzitter behoort de rechten van alle Assembleeleden te bewaken. Zijn verantwoordelijkheid ligt bij het functioneren van het parlement, ook wanneer de regering liever niet wordt ondervraagd.
De Nationale Assemblée bestaat om namens het volk toezicht te houden en rekenschap te verlangen. Een ongemakkelijk debat is daarbij geen verstoring van het parlementaire werk. Het is juist een wezenlijk onderdeel daarvan.
De bevolking heeft recht op antwoorden
Achter iedere vraag over veiligheid staan burgers die vrezen voor hun gezin, hun werk en hun dagelijks bestaan. Wanneer hun vertegenwoordigers onvoldoende ruimte krijgen om de regering te ondervragen, worden ook zij tekortgedaan.
De regering moet daarom uitleggen hoe zij de bevolking beschermt en zich daarover laten bevragen. De parlementaire leiding moet ervoor zorgen dat dit debat daadwerkelijk en volgens gelijk toegepaste regels kan plaatsvinden.
Als politieke bescherming zwaarder gaat wegen dan publieke verantwoording, raakt dat het vertrouwen in de democratie zelf.
Dat is geen klein geschil over de vergaderorde. Dat is een democratisch probleem.
