De olierijkdom gaat ons leven veranderen, horen we. Maar niet elke verandering is een verbetering. Zolang beheer en bestuur niet verbeteren, is meer geld nog geen garantie op vooruitgang. W’o kenki a systeem!
Maar waar bevindt dat systeem zich eigenlijk?
Wij zijn het. Wij vormen het. Met onze regels, besluiten, gewoonten en wat wij van elkaar accepteren. Ook wie het hardst “kenki a systeem” roept, maakt er deel van uit.
We bedwelmen mensen met beloften en parkeren de verantwoordelijkheid te gemakkelijk in het blauwe hiernamaals. Ooit komt het goed. Wanneer iemand anders het heeft geregeld. Misschien. Want ook dat is niet makkelijk: wie het beter wil doen, wordt maar al te gemakkelijk tegengewerkt.
Niet iedereen draagt evenveel verantwoordelijkheid. Wie bestuurt, benoemt, geld verdeelt of toezicht houdt, heeft meer macht en moet daarover stevig verantwoording afleggen.
Maar ook wij moeten kijken naar de gunsten die we vragen, de uitzonderingen die we normaal vinden en het gedrag dat we bij onze eigen partij door de vingers zien.
Zonder ordening bestaat er geen orde. Wanorde zorgt alleen voor meer bruya. Regels krijgen pas betekenis wanneer ze worden nageleefd en overtredingen gevolgen hebben. Ook voor mensen met de juiste contacten. Er bestaan geen mensen met ingebouwde voorrang!
Daarom moeten we bestuurders beoordelen op hun staat van dienst. Hoe gingen zij eerder om met publiek geld? Welke besluiten namen zij? Wat hebben zij hersteld toen het misging? En wat laten zij vandaag zien? Niet wegkijken!
Een hoge functie wist een bedenkelijk verleden niet uit. Onbeantwoorde vragen verdwijnen evenmin door een nieuwe benoeming. Wie vertrouwen vraagt, moet duidelijkheid geven en controle verdragen. Controle is geen daad van wantrouwen!
De verwachting van grote inkomsten biedt weinig houvast wanneer het bestuur geen overtuigend antwoord geeft op de problemen van nu. Beloften over toekomstige welvaart betalen vandaag geen rekening en herstellen geen gebrekkige publieke dienstverlening.
We moeten het hebben over de werkelijkheid: aantoonbare resultaten, inzichtelijke uitgaven en aanspreekbare bestuurders. Anders verruilen we onze dagelijkse zorgen voor een fata morgana op zee. O zo mooi, maar je kunt er niet van leven. Een belofte is nog geen werkelijkheid. Een zeepbel is zo doorgeprikt.
Wie bij een klein bedrag al geen behoorlijke verantwoording aflegt, verdient bij een groot bedrag zeker geen blanco cheque. Meer geld vraagt om strenger toezicht. Zonder dat toezicht krijgt het bestaande netwerk van gunsten, afhankelijkheden en patronage vooral meer ruimte om te verbrassen.
Olie en gas kunnen onze inkomsten vergroten. Maar meer inkomsten betekenen niet automatisch meer welvaart voor iedereen. Voor ander gedrag moeten wij zelf zorgen. Anders krijgt hetzelfde fufuru systeem straks alleen een grotere portemonnee.
Niet willen meedenken is eerder luiheid dan domheid. Ook dat heeft zijn prijs.
Deh fii ernstig.
