Een auto stopt. Er wordt op de deur geklopt. Een moeder legt haar hand over de mond van haar vierjarige dochtertje. Het kind begrijpt dat het stil moet zijn.
Dit beeld komt voort uit herinneringen die mij zijn verteld door mensen die nu op leeftijd zijn. Hun verhalen stellen ons een vraag die verder reikt dan het verleden.
Wat heeft angst met ons gedaan?
Zwijgen kon bescherming bieden. Ouders wilden hun kinderen veilig houden. Wie dat zwijgen veroordeelt, moet ook vragen wat spreken had kunnen kosten.
Maar wat gebeurt er wanneer voorzichtigheid wordt doorgegeven? Wanneer kinderen leren welke namen je beter niet noemt? Wanneer wegkijken een gewoonte wordt?
De democratische instellingen keerden terug. De politieke bevoegdheden van het leger werden in 1992 uit de Grondwet geschrapt. Maar herstelt vertrouwen even snel als een wet kan worden gewijzigd?
En hoe beoordelen wij ons handelen vandaag? Waarom vergoelijken wij bij onze eigen leider wat wij bij een tegenstander veroordelen? Waarom moet een slachtoffer soms opnieuw zwijgen om een politieke held te beschermen?
Angst kan gedrag verklaren. Zij ontslaat ons niet voor altijd van verantwoordelijkheid.
In het volledige artikel verbind ik deze herinneringen met onze politieke geschiedenis en de vraag welke sporen angst in ons samenleven heeft achtergelaten.
Wat ooit nodig was om te overleven, mag niet onbesproken bepalen hoe wij vandaag samenleven.
